Yn yr adran hon, byddwn yn ystyried nodweddion sydd angen bod mewn lle ar gyfer pob PDG mewn ysgol sy'n ystyriol o PDG. Agweddau a fydd yn sicrhau ein bod ni'n helpu ein plant i ddyfod yn bobl ifanc gywdn, sy'n gallu gweithredu'n gadarnhaol ac yn annibynnol fel oedolion ac isafu'r effaith posibl ddaw yn sgil yr anawsterau y byddant yn eu cael ar hyd y daith drwy'r ysgol ac addysg.

Mae'r ffocws yn gryf ar yr elfennau y dylid meddwl amdanynt ar gyfer yr holl PDG hyd yn oed os ydyn nhw'n ymddangos i fod yn gwneud yn well ac nad oes unrhyw bryderon enbyd ynghylch eu cynnydd a datblygiad. Mae hyn oherwydd ein bod ni'n gwybod y bydd PDG, ar wahanol adegau wrth iddynt wneud cynnydd ar hyd eu taith addysgol, yn wynebu mwy o heriau nac eraill nad ydynt yn rhan o'r System Gofal. Mae'n bwysig ein bod ni'n gwneud y mwyaf o'u gallu i fod yn wydn a chryf a goroesi'r hyn mae bywyd yn ei daflu atynt. Gallwn feddwl am hyn fel 'rhaglen frechiad' ar gyfer PDG efallai.

2.1 DYHEADAU UCHEL, LLEIHAU CYFLAWNIADAU ISEL

Rhaid i lwyddiant addysgol fod yr eitem gyntaf ar ein 'rhestr siopa gwydnwch'. Fel yr ydym wedi nodi yn y cyflwyniad ac yna ym Mhennod 1, ar hyn o bryd mae yna lawer o ymchwil sy'n ein haddysgu fod llawer o blant ar hyn o bryd yn y system gofal nad ydynt yn cyflawni gystal â chymheiriaid iddynt nad ydynt mewn gofal. Mae effaith hyn yn amrywio'n eang, ac yn cynnwys eu cyraeddiadau academaidd wrth siârad, gwrando, darllen, ysgrifennu, sillafu, mathemateg a rhifedd sylfaenol. Mae'r bwlch yn parhau ac yn lledaenu wrth i ddisgyblion fynd yn hŷn hyd nes mai dim ond 7% o blant ddaw o ofal sy'n mynychu prifysgol o'i gymharu â 50% o'r boblogaeth gyffredinol (O’Higgins et al 2015). Ceir nifer o ffyrdd i fynd i'r afael â'r sefyllfa ac mae cyfran helaeth o'r ddogfen hon yn canolbwyntio ar helpu ysgolion i ystyried beth maen nhw'n gallu ei wneud. Ceir dwy agwedd sy'n bwysig eu hamlygu yma:

Dyheadau Uchel

Cwyn gyffredin gan PDG yw nad oes gan athrawon ddisgwyliadau uchel ynghylch yr hyn maen nhw'n gallu ei gyflawni'n addysgol. Caiff hyn hefyd ei atgyfnerthu gan y canfyddiadau mewn ymchwil diweddar gan Lywodraeth Cymru (Mannay et al 2015). Canfu'r ymchwil hwn y canlynol am PDG eu hunain:

Cwyn gyffredin gan PDG yw nad oes gan athrawon ddisgwyliadau uchel ynghylch yr hyn maen
nhw'n gallu ei gyflawni'n addysgol. Caiff hyn hefyd ei atgyfnerthu gan y canfyddiadau mewn
ymchwil diweddar gan Lywodraeth Cymru (Mannay et al 2015). Canfu'r ymchwil hwn y canlynol
am PDG eu hunain:.

Ond, yn anffodus, gwnaeth yr un bobl ifanc hyn adrodd yn ôl eu bod yn teimlo fod gan lawer o athrawon (a gofalwyr maeth):

“Ddisgwyliadau is oddi wrthynt, neu eu bod wedi gwneud tybiaethau am eu gallu deallusol, yn
seiliedig ar y ffaith eu bod mewn gofal”.

Mae hyn yn pwysleisio pwysigrwydd yr holl bobl broffesiynol sy'n cefnogi PDG mewn unrhyw fodd gan sicrhau bod ganddynt ddyheadau uchel a heriol a fydd yn ysbrydoli ac yn ysgogi disgyblion. Mae Llywodraeth Cymru (2015a) yn dweud wrthym:

“Mae dysgwyr wrth galon yr hyn a wnawn. Mae gennym ddyheadau uchel o ran eu cyflawniadau
a’u llesiant: ni ddylai cefndir plentyn neu berson ifanc fyth gyfyngu ar ei gyflawniadau. Er mwyn
gosod y dysgwr yng nghanol ein system addysg rhaid bod gennym ddysgu perthnasol, heriol sy’n
cael ei werthfawrogi a’i gyflenwi gan athrawon, darlithwyr a staff cefnogi ysbrydoledig sydd yn eu
tro’n creu dysgwyr a ysbrydolwyd”.

Lleihau Cyrhaeddiad Isel

Nid oes ymyrraeth arbennig i wella cyrhaeddiad llythrennedd na rhifedd PDG er mwyn cael gwell 
deilliannau . Y rhaglenni a strategaethau arbenigol sydd eu hangen arnom yw'r rhieni sy'n berthnasol i faterion ymlyniad a phroblemau cysylltiedig, fel a amlygir drwy gydol yr adnodd hwn. Er mwyn lleihau neu oresgyn cyrhaeddiad isel o ran iaith, llythrennedd a rhifedd PDG, yr ateb yn syml yw defnyddio'r ymyrraeth y gwyddom amdani ar gyfer pob plentyn ond ei gweithredu'n wahanol i'r rheini sy'n PDG.

  • Blaenoriaethu PDG i'w cynnwys mewn grwpiau gymaint ag sy'n bosibl a hyd yn oed pan fo dim ond peth lefel o dangyflawni;
  • Defnyddio Grant Amddifadedd Disgyblion i Blant sy'n Derbyn Gofal i ddarparu cefnogaeth 'dala lan';
  • Targedu PDG ar gyfer unrhyw gyfleoedd adolygu ar gyfer arholiad; ac
  • Annog presennoldeb mewn ysgolion haf, clybiau gwyliau a chlybiau gwaith cartref.

I rai PDG bydd y timau Cydlynydd Addysg PDG hefyd yn gallu helpu a chefnogi ble mae yna lawer o anawsterau.

2.2 SICRHAU PARHAD A CHYSONDEB

I'r rhan fwyaf ohonom, yn blant neu'n oedolion, fe wyddom gyda'r sicrwydd mwyaf, bod gennyn ni nifer o bobl eraill yn ein bywydau a fydd bob amser yno i'n caru, gofalu amdanom, ein hannog, cefnogi a'n gwerthfawrogi. Dyma beth sy'n ein cadw ni i fynd ar adegau heriol, yn ein helpu i dyfu a datblgyu ac yn y pen draw yn rhoi i ni ein sicrwydd a'n hapusrwydd. Nid yw hyn yn wir ym mywydau PDG, a gall beri ofn dirfawr ar blentyn, gan arwain at fathau o ymddygiad sy'n peri pryder a welir mewn ysgolion, na ddylid byth eu tanbrisio. Mae'n hanfodol deall ac edrych ar y byd sy'n newid ym mhrofiad y plentyn o'i safbwynt e. Dylid hyrwyddo perthynas allweddol mewn ysgolion, fel bod PDG mewn cysylltiad rheolaidd ag oedolyn i ddangos iddo ei fod yno i edrych allan amdano yn hanfodol i hyrwyddo ymwybyddiaeth o hunan ofal a diogelwch.

2.3 LLESIANT CADARNHAOL A DATBLYGU LLYTHRENNEDD EMOSIYNOL

Yr eitem nesaf i fod ar restr siopa gwytnwch yw i PDG gael eu taclu'n emosiynol ar gyfer y byd gyda lefel ddigonol o lythrennedd emosiynol ac ymwybyddiaeth gadarnhaol o lesiant. Rydym yn deall fod plant yn dysgu orau pan fydd eu hanghenion emosiynol yn cael eu diwallu'n effeithiol. Fel oedolion, fe wyddom pan fyddwn yn wynebu materion difrifol bywyd fel colled a galar, stres ariannol neu ein llethu gan bryder, ei fod yn anodd iawn canolbwyntio ar waith ac ar ein gweithgareddau dyddiol am fod ein hemosiynau
yn gorlethu ein gallu i weithredu. Fyddem ni ddim yn gallu disgwyl i blant sydd wedi neu sydd yn profi trawma mawr a stres yn eu bywydau i ddod i'r ysgol i osod eu problemau y tu cefn iddynt ac i setlo lawr i ddysgu.

Diffiniodd Peter Sharp (2001) bobl sy'n llythrennol emosiynol fel y rheini sy'n 'gallu
cydnabod, delio a mynegi eu hemosiynau'n briodol'. Mae angen i ni gydnabod yr
emosiynau yr ydym yn eu profi fel ein bod ni'n gallu eu diffinio. Wrth i ni ddatblygu
geirfa emosiynol, cawn ein galluogi i roi ein teimladau mewn i eiriau. Mae dealltwriaeth
emosiynol yn bwysig os ydym am ddysgu oddi wrth ein profiadau a datblygu
gwytnwch. Mae gallu rheoli ein hemosiynau yn ein galluogi ni i adeiladu a chynnal
perthynas iach ag eraill. Drwy ddysgu i fynegi ein hemosiynau mewn ffyrdd priodol,
rydym yn gallu helpu ein hunain yn ogystal â phobl eraill.

Mae addysgu llythrennedd emosiynol (a'r iaith gysylltiol fynegiannol a derbynol) yn arbennig o bwysig i'r disgyblion mwyaf agored i niwed, gan fod eu gallu i ddysgu yn gallu cael ei effeithio'n groes gan anawsterau emosiynol a seicolegol. Os byddwn yn rhoi cyfle iddynt feddwl am yr anawsterau hyn oddi fewn i gyd-destun perthynas sy'n gefnogol a diogel, gallwn eu helpu i ddyfod yn fwy gwydn yng ngwyseb adfyd. Wrth iddynt deimlo eu bod yn gallu cydnabod a rheoli eu teimladau'n well, byddant yn ymgysylltu'n fwy parod gyda'r heriau dysgu y mae'r ysgol yn eu cyflwyno.

Ceir nifer o ffyrdd i fynd i'r afael â hyn, ond y mwyaf effeithiol yw gweithredu ymyrraeth sydd eisoes mewn lle mewn ysgolion ledled RhCT a MT fel ELSA/ CCLlE a Thrive. (ELSA – Cynorthwyydd Cefnogi Llythrennedd Emosiynol)

Cynorthwywyr Cefnogi Llythrennedd Emosiynol yw CCLlEau. Cynorthwywyr addysgu ydyn nhw sydd wedi cwblhau hyfforddiant 6 diwrnod i’w helpu i gefnogi datblygiad emosiynol plant a phobl ifanc yn yr ysgol.

Mae CCLlEau yn helpu plant a phobl ifanc i ddysgu a deall eu hemosiynau a pharchu teimladau’r rheini o’u cwmpas. Maen nhw’n darparu’r amser a’r gwagle i ddisgyblion feddwl am eu hamgylchiadau personol a sut y maen nhw’n rheoli hynny.

Mae ymagwedd y THRIVE APPROACH yn helpu staff i adnabod anghenion emosiynol a chymdeithasol na chafodd eu diwallu ac i fynd i’r afael â’r anghenion hynny fel bod plant yn barod i ddysgu ac yn fwy abl i gyflawni eu potensial. Mae’n darparu ymagwedd ysgol gyfan o ran datblygiad cymdeithasol ac emosiynol sy’n drylwyr a phwyllog. Yn dilyn hyfforddiant mae staff yn gallu:
✓ Sgrinio plant ar gyfer angen cymdeithasol ac emosiynol yn erbyn disgwyliadau sy’n berthnasol i oedran;
✓ Defnyddio’r ystafell ddosbarth a strategaethau’n seiliedig ar y cwricwlwm i helpu’r rheini mewn angen am beth cefnogaeth, a
✓ Darparu cynlluniau gweithredu targedig a chefnogaeth 1:1 i’r rheini â’r angen mwyaf.

2.4 CYFEILLGARWCH A PHERTHYNAS

Eitem bellach a fydd yn adeiladu ac yn gwella gwytnwch person ifanc yn y system gofal yw'r gallu i ryngweithio'n dda yn gymdeithasol, adeiladu perthynas ac yna datblygu a chynnal cyfeillgarwch. Mae angen ffrindiau ar bawb. Mae bodau dynol yn greaduriaid cymdeithasol ac rydym yn ffynnu ar berthnasoedd aml ac amrywiol a gawn gydag eraill. Gall y rhain fod yn aelodau teulu agos, ein ffrindiau hir dymor, ffrindiau yn y gwaith neu amser hamdden, y bobl yr ydym yn eu hadnabod yn y siop leol neu'r rheini a welwn ar y trên bob dydd. O'r holl wahanol berthnasoedd hyn, byddwn yn derbyn pethau yr ydym yn eu hoffi a'u hangen, fel synnwyr o berthyn a'r wybodaeth fod gan eraill ddiddordeb ynom, ac yn gofalu amdanom. Maen nhw hefyd yn darparu llawer o bethau eraill: hwyl, hunaniaeth gyffredin, cysur, 'clust i wrando', help a chymorth. Heb ein ffrindiau fe fyddem ar goll.

Ar yr olwg gyntaf gall llawer o blant sy'n profi trawma cynnar ymddangos yn hyderus yn gymdeithasol ac yn gallu gwneud ffrindiau'n hawdd. Fodd bynnag, mae'r cyfeillgarwch hwn yn aml yn arwynebol, ac yn raddol daw i'r amlwg y gallai fod gan y plant lawer o anawsterau o ran cynnal cyfeillgarwch. Ymhlith y problemau mae:

  • Nid ydynt yr un oedran yn emosiynol ag y maen nhw yn ddatblygiadol. Daw hyn i'r amlwg yn ystod cyfnodau o stres;
  • Ni fyddant wedi cael yr un modelau rôl ag eraill, felly ni fyddant yn deall sut i ymddwyn mewn perthynas fel dangos sut yr ydych yn teimlo, sut i fynegi eich hun yn ddoeth a sut i ddweud 'Na' yn garedig;
  • Mae'n bosibl y bydd ganddynt batrymau ymddygiad sy'n peri ofn neu'n cadw pobl draw fel dweud celwydd, dwyn, patrymau cadw sylw gwael, a'r angen i reoli neu wyrdroi'r sefyllfa.

Felly sut gallwn ni helpu?

GELLIR YSTYRIED Y SYNIADAU SY’N DILYN, SYDD WEDI EU SEILIO AR YR HYN MAE YMCHWIL YN EI DDWEUD WRTHYM A’U CEFNOGI GAN SAFBWYNTIAU A PHROFIADAU’R YMARFERWYR.

Peidiwch ag aros am broblem

Ceisiwch ystyried bob tro a ddylai PDG gael ei gynnwys mewn unrhyw ymyrraeth grŵp bach y mae'r ysgol yn ei chynnal sydd wedi ei anelu at hyrwyddo cyfeillgarwch a pherthynas. Mae'n well cynnwys PDG a rhoi cyfleoedd dysgu ychwanegol iddynt na pheidio â chael cyfle am ddysgu ychwanegol o'r sgiliau craidd hyn.

Strwythur, strwythur, strwythur

Mae plant sydd wedi cael y profiad o drawma yn elwa o gael eu hamser rhydd wedi ei strwythuro. Peidiwch â'u gadael yn rhydd yn yr iard chwarae a gobeithio am y gorau. Ymdriniwch â nhw fel y byddech yn ei wneud â phlentyn iau, a defnyddio strwythur i ddysgu iddynt sut i chwarae.

Addysgu eglur ar gyfer sgiliau cymdeithasol priodol

Yn yr un modd ag yr ydym yn addysgu plant i ddarllen a defnyddio strwythur sy'n adeiladu elfennau cydrannol yn raddol, mae angen i ni ddilyn ymagwedd systematig i ddatblygu sgiliau cymdeithasol a pherthynas. Mae yna lawer o adnoddau ar gael i gynorthwyo â hyn.

Byddwch yn ymwybodol, sylwch ac atgyfnerthu pan fydd y plentyn yn ceisio cymhwyso sgiliau newydd y mae e/ hi yn eu dysgu

Cofiwch, mae dysgu rhywbeth newydd a/ neu newid hen ymddygiad yn cymryd llawer o ymdrech a gall fod yn anodd iawn. Byddwch yn sylwgar o blant sy'n ceisio gwneud hyn gan wobrwyo/ canmol cydnabod bob tro maen nhw'n ei wneud fel eu bod yn fwy tebygol o roi cynnig arni'r 2il, 3ydd, 4ydd tro.

Bydd llithro’n ôl yn digwydd – fe’ch rhybuddiwyd!

Am bob mathau o resymau, bydd plant yn aml yn cymryd cam yn ôl a ddim bob amser symud ymlaen i'r cyfeiriad y byddem yn ei hoffi. Byddwch yn amyneddgar ac ymdawelwch. Bydd y plant yn dychwelyd i'r fan ble'r oedden nhw.

Mynd i’r afael â’r label ‘drwg’

Yn anochel, bydd plant sy'n ymddwyn yn wahanol yn yr ysgol yn cael eu dynodi fel 'drwg' gan bawb: rhieni eraill, plant a staff yr ysgol. Y mae'n bwysig bod yn sylwgar at hyn a gweithio'n galed i fynd i'r afael â hyn mor gyflym â phosibl. Neu gall y peth weithio fel bod y plentyn yn ymddwyn yn ôl yr hunaniaeth mae eraill yn ei rhoi iddo.

Ymgysylltu â gweithgareddau cadarnhaol

Gallai un ffordd o ddarparu'r maint cywir o strwythur i PDG, yn ogystal ag adeiladu ymwybyddiaeth gadarnhaol o werth, gynnwys annog cynnwys mewn gweithgareddau defnyddiol fel cymryd cyfrifoldeb (e.e. bydi iard chwarae, helpu'r gofalwr) neu gyfranogi mewn clwb (celf, pêl-droed).

Blaenoriaethu’r gwaith hwn

Un o'r nodweddion gwytnwch pwysicaf y gallwn helpu PDG ei gyflawni yw adeiladu perthynas sy'n parhau a chael grŵp cefnogol o ffrindiau. Mae'n bwysicach nac unrhyw ddeilliant Cyfnod Allweddol. Mae'n gwella cynhwysiant mewn ysgol a chymdeithas ac yn diogelu yn erbyn ffactorau risg eraill fel methiant academaidd, problemau iechyd meddwl ac ymddygiad troseddol.

2.6 IAITH GADARNHAOL A CHYFATHREBU

Fel yr esboniwyd eisoes ym Mhennod 2, pa mor sefydlog, meithriniol a gofalgar bynnag yw lleoliad gofal cyfredol plentyn, bydd bob amser ganddo batrwm meddwl sy'n groniad o brofiadau ac atgofion ei orffennol, na ellir ei 'sychu' i ffwrdd yn yr un modd ag a wnawn gyda chyfrifiadur. Mae'r plentyn ar y ffordd goch neu ambr a bydd yn daith hir cyn iddo gyrraedd y ffordd las.

Mae hyn yn golygu y bydd yn ymateb ac yn ymberthyn i eraill ar sail ei ddisgwyliadau o'r hyn sydd wedi digwydd iddo yn y gorffennol. Mae llawer o PDG yn gweld ei fyd drwy 'sbectol bywyd' a bydd angen help arno i ddeall fod yna ffyrdd gwahanol o ymateb i'r byd. Bydd ein cyfathrebu ni â phlant yn hanfodol o ran eu helpu nhw ac mae yna nifer o ffyrdd y gallwn gyflawni hyn:

Perthynas ag oedolion

Gall PDG geisio bod yn orgyfeillgar neu i'r gwrthwyneb hynod o amharchus ac anfoesgar iawn. Wrth ymateb i hyn, dylai'r ymateb bob amser ddangos i blentyn sut y gall ymddwyn mewn ffordd sy'n fwy priodol yn gymdeithasol ar gyfer ei oedran.

Er enghraifft gwnewch ‘high five’, modelu dechrau sgwrs, ysgwydd llaw, dangos y fawd.

Helpu PDG i ddysgu pan fo’n briodol siarad

Mae'n anodd i rai plant ddysgu'r gwahaniaeth cynnil rhwng pan fo plentyn yn cael siarad yn rhydd mewn dosbarth a phan ddisgwylir iddo wrando ar eraill neu barhau â'i waith.

Gall defnyddio arwyddion cymorth gweledol gynorthwyo'n fawr gyda hyn e.e. Cardiau golau traffig neu wneud sylw am ymddygiad cadarnhaol eraill.

Gwyrdd - siarad yn rhydd

Mae canolbwyntio ar yr hyn yr ydym ei eisiau ac nid ar yr hyn nad ydym ei eisiau yn llawer mwy defnyddiol i blant a phobl ifanc.
E.e. “Paid cipiad”
yn lle dywedwch
“Os wyt ti am y car, gofynna i Bob os wyt ti’n gallu ei gael ar ôl iddo orffen chwarae gydag e.”

Neu yn lle
“paid â siarad ar draws”
Dywedwch
“Os wnei di sefyll ar yr ochr ac edrych arna’i byddaf yn gwybod dy fod am siarad a byddaf yn siarad â thi cyn gynted ag yr ydw i wedi gorffen siarad â Sophie”.

Esboniad / cyfieithiad o sefyllfaoedd cymdeithasol a chamddealltwriaeth

Yn aml, bydd PDG yn camddehongli sefyllfa gymdeithasol oherwydd yr hyn a ddigwyddodd iddynt yn y gorffennol. Gallwn eu helpu drwy fod yn gwbl glir ynghylch beth sy'n digwydd a pham.
E.e. Daeth Mohammed i mewn i’r dosbarth ar ddechrau’r diwrnod am fod y plant eraill yn cymryd ei gapan bêl-fas oddi wrtho yn yr iard chwarae, ac roedd e’n meddwl eu bod yn ei fwlio. Roedd angen help arno i weld mae chwarae gêm oedd y plant a bod y lleill yn mwynhau’r gêm yn fawr ac mae eu hunig fwriad oedd ei gynnwys yn yr hwyl.

Mae straeon cymdeithasol / cartŵnau comic strip hefyd yn ddefnyddiol. Y ffordd fwyaf effaithiol o wneud hyn yw 'ar yr adeg' yn hytrach na'i aseinio i ABCh neu amser grŵp penodedig.

Osgoi a cheisio

Mae Louise Bombèr (2011) yn awgrymu bod y canlynol yn bwysig wrth i gyfathrebu â PDG (a'n holl ddisgyblion, wrth gwrs):

2.7 GWRANDEWCH AR ‘LAIS Y PLENTYN’

Yn ystod y blynyddoedd diweddar, cafwyd symudiad sy'n cyflymu tuag at y syniad o gyfranogiad plant ac mae 'llais' wedi dyfod yn gysyniad pwysig mewn ymchwil â phlant a phobl ifanc. Drwy gydol yr adnodd hwn, rydym wedi ceisio atgyfnerthu hyn, gan bwysleisio'r angen i wirioneddol wrando ar y plant a'r bobl ifanc yr ydym yn gweithio â nhw i sicrhau nad ydym yn deall eu safbwyntiau yn unig ond ein bod ni hefyd yn eu hystyried fel y ffocws canolog wrth gynllunio sut i'w cefnogi. Yr adran 'Gweithio gydag eraill'
Canolbwyntio ar yr hyn y mae pobl ifanc wedi ei ddweud i ni sydd fwyaf pwysig iddynt, sy'n ddiddorol ac yn llawn gwybodaeth i ddarllen.

Y pwynt allweddol yma wrth feddwl am yr hyn sy'n gwneud ysgol yn Ystyrlon i PDG yw ystyried pwysigrwydd a photensial pwerus o ran sicrhau rhoi ystyriaeth i safbwyntiau PDG, y rhai sy'n byw'r profiad o dderbyn gofal, wrth benderfynu ar weithredu mewn ysgol neu ar lefel unigol.

2.8 GOFAL IECHYD DA

Mae'r un risgiau iechyd gan PDG ag sydd gan eu cymheiriaid ond caiff graddau'r risgiau eu gwaethygu yn sigl eu profiadau blaenorol. Mae Gwasanaethau Iechyd yn cyflogi gweithwyr iechyd arbenigol i PDG i sicrhau mynd i'r afael â'u hanghenion iechyd yn briodol a chyflym. Pan fydd plant a phobl ifanc yn derbyn gofal, mae asesiad statudol o'u hiechyd yn ofynnol ymhen 28 diwrnod. Mae Asesiadau Iechyd hefyd yn Cymryd i ystyriaeth sut mae plentyn yn gwneud cynnydd ac yn ymdopi â'r ysgol. Yna, bydd Adolygiad o
Asesiadau Iechyd yn digwydd bob 6 mis i blant o dan 5 oed a phob blwyddyn i'r rheini dros 5 oed, tra bo'r plentyn yn derbyn gofal. Mae'n bosibl bydd angen amser i ffwrdd o'r ysgol yn ystod oriau ysgol ar PDG er mwyn gweld at hyn ac unrhyw apwyntiadau iechyd sydd eu hangen arnynt, er mwyn cyflawni iechyd a llesiant cadarnhaol.

2.9 CYNHYRCHU A GWEITHREDU CYNLLUNIAU ADDYSG PERSONOL O ANSAWDD UCHEL

Rhaid i bob PDG gael Cynllun Addysg Personol cyfredol. Gofyniad statudol yw hyn. Yn y rhan fwyaf o Ysgolion sy’n Ystyrlon i PDG, mae'r Cynllun Addysg Personol yn llawer mwy na ffurfioldeb sy'n cael ei osod mewn lle oherwydd y gofynion i wneud hynny. Gall Cynlluniau Addysg Personol fod yn ddogfennau defnyddiol iawn sy'n canolbwyntio ar berson gan lwyddo i gyfarwyddo a chydlynu ymyrraeth a chefnogaeth a roddir i PDG drwy godi dyheadau ac adeiladu cyfleoedd bywyd.

Dylai'r canlynol fod yn gynwysedig mewn Cynllun Addysg Personol:
• Darpariaeth addysgol, yn arbennig o berthnasol i blant yn ystod eu Blynyddoedd Cynnar;
• Angen cefnogaeth ar y plentyn i'w helpu i wireddu ei gyflawniadau a dyheadau tymor byr a hir;
• Cefnogaeth 'dala lan' i'r PDG rheini y mae eu cyflawniadau'n is na'r disgwyl am eu hoed a'u gallu;
• Cynllunio i'r dyfodol, fel paratoi ar gyfer pontio neu newidiadau a ragwelwyd i'r plentyn neu'r person ifanc;
• Gweithgareddau dysgu "y tu allan i oriau", cefnogaeth astudio a diddordebau hamdden; a
• Phresennoldeb yn yr ysgol a ble y bo'n briodol, cefnogaeth emosiynol, gymdeithasol ac ymddygiadol.

Y Cynlluniau Addysg Personol gorau yw’r rhai:
• a Rennir
• a Ddefnyddiwyd
• a Ddiweddarwyd
• sy’n Berthnasol
• sy’n Berthnasol i’r Oedran
• sydd â thargedau CAMPUS tymor byr a hir, gyda gweithredu a graddfeydd amser
• sy’n Ddyheadol
• sy’n Wahanol i gynlluniau eraill
• sy’n cael ei gefnogi gan ‘broffil un dudalen’

 

2.10 MAE ANGEN DOSBARTHIADAU SY’N YSTYRLON O PDG AR YSGOLION SY’N YSTYRLON O PDG!

 

2.11 YMYRRAETH GYNNAR ATALIOL

Os gwyddom fod y disgyblion yn ein hysgolion yn cael trafferth i ddatblygu sgiliau llythrennedd neu rifedd mae gennym amrywiaeth o becynnau ymyrraeth priodol yr ydym yn eu rhoi mewn lle yn ystod y cyfnod cynnar i'w helpu i oresgyn eu rhwystrau a’u haddysgu'n fwy strwythuredig a theilwredig. I'r plant hynny sydd wedi cael y profiad o drawma emosiynol, esgeulustod a cham-drin, bydd angen yr un lefel o gefnogaeth ychwanegol i gynorthwyo datblygiad fel plentyn ag anawsterau llythrennedd. Felly yn yr un modd wrth i ni dargedu llythrennedd, mae angen i ni gael pecyn ymyrraeth ar gyfer datblygiad cymdeithasol ac emosiynol. Nid yw hyn ar wahân i PDG, mae’n rhan o fap darpariaeth yr ysgol. Isod, gwelir yr ymyrraeth y mae PDG yn elwa ohono fwyaf, er nid yw’n rhestr gyflawn ac mae’n bosibl y bydd llawer mwy a fydd yn briodol.

 GRŵP TARGED                              YMYRRAETH                                 
Pob plentyn Staff hyfforddedig 'Ffynnu' 
‘ELSA’ 
‘Amser -R- Time’ i'r holl ddosbarth neu ar gyfer grŵp bach sy'n cynnwys
PDG
Rhyngweithio cymdeithasol a chefnogi perthnasoedd
Systemau cefnogi yn yr iard chwarae fel bydis a stopiau iard chwarae
Cefnogi llythrennedd a rhifedd nes ei fod yn weithredol o ran
llythrennedd a rhifedd
Pecynnau i bwrpas
Tîm LACE lleol 
Plant ifanc Cefnogaeth iaith e.e. 'Partneriaid Siarad'.
Plan oedran cynradd ‘Blwch llythyrau' i blant cymwys.
Blwyddyn 6 Addysgu sy'n hybu ar gyfer llythrennedd gweithredol
RHAGLEN 'CALLIO' ‘
Ymyrraeth Cynorthwyydd Cymorth Dysgu (CCD)
Pontio Cynllun Addysg Personol a mewnbwn dwys i baratoi ar gyfer pontio
Defnyddio adnoddau o'r math 'Dechrau Ysgol Uwchradd'
Blwyddyn 7 - 9 RHAGLEN 'CALLIO'
Mentora
Cyngor a chefnogaeth am ddewisiadau
Cwnsela wedi ei leoli yn yr ysgol
Mentora cymheiriaid
Blwyddyn 10 Cynyddu'r ffocws ar gyflawniadau TGAU ac felly cael mynediad at
adnoddau ychwanegol
Cefnogaeth Mentor Ieuenctid yn ôl y gofyn
Pecynnau amgen i'r cwricwlwm
Cwnsela wedi ei leoli yn yr ysgol
Hwb i lythrennedd
Mentora cymheiriaid
Blwyddyn 11 Bydd yr holl ddisgyblion yn cael eu hystyried ar gyfer y gefnogaeth
angenrheidiol i wella deilliannau TGAU, gan ganolbwyntio ar:
• waith cwrs
• cefnogi pwnc
• sgiliau astudio
• paratoi ar gyfer arholiadau
• penwythnosau astudio
• clybiau gwaith cartref
• mentora cymheiriaid
• canllawiau astudio ar gyfer Mathemateg, Gwyddoniaeth ayb
Ysgolion â niferoedd 
cymharol uchel o PDG
Ymateb strategol e.e. CD sy'n arbenigwr PDG yn gweithio â phob
myfyriwr yn ôl y gofyn gan ymgymryd â rôl 'oedolyn arwyddocaol'
Gallai'r tasgau gynnwys:
• cymorth llythrennedd
• grwpiau rhyngweithio cymdeithasol
• mentora
• sgiliau astudio
• cysylltiadau â gofalwr maeth
• cefnogaeth pontio

2.12 RHEOLI YMDDYGIAD YN EFFEITHIOL

Nid oes unrhyw awydd gennym ddatgan yr hyn y mae'r rhan fwyaf o addysgwyr proffesiynol yn ei wybod yn iawn o ran rheoli ymddygiad. Felly yn hytrach na manylu, y nod yma yw pwysleisio pwysigrwydd strategaethau craidd cyson ac effeithiol i reoli ymddygiad, sy'n arbennig o bwysig.