Yn yr adran hon, rydym am ystyried yr holl elfennau sydd eu hangen i sicrhau fod ysgol yn 'Ystyrlon o PDG'. Wrth baratoi hyn, nid yn unig ydym ni wedi edrych ar beth mae'r ymchwil yn ei ddweud wrthym ond yn fwyaf pwysig, rydym wedi defnyddio profiadau rhai o'r ymarferwyr mwyaf arbenigol oddi fewn i'r maes. O ganlyniad, nid theori yn unig yw'r syniadau a'r awgrymiadau a gyflwynwyd, ond strategaethau ymarferol yr ydym yn gwybod y byddant yn gweithio'n llwyddiannus mewn ysgolion prysur.

Mae diagram y pyramid yn dangos y blociau adeiladu allweddol ar gyfer ysgolion, sy'n gweithio ar 3 lefel a fydd yn cael eu trafod mewn tair adran ar wahân:

  1. Systemau ac arferion ysgol gyfan - yr adran hon
  2. Agweddau Ataliol: beth ddylai gael ei wneud ar gyfer pob PDG - adran nesaf
  3. Strategaethau ymatebol i gefnogi’r PDG sy’n cyflwyno rhagor o heriau - adran ddilynol

Gyda'i gilydd bydd y rhain yn arwain at Ysgolion sy’n Ystyrlon o PDG. Rydym yn deall y gallai fod yn bosibl nad yw pob un o'r 'blociau' gwahanol mewn lle gennych eto, ond gobeithiwn y bydd yn rhoi cynllun i chi weithio arno i ddatblygu llawer o'r rhain.

YMAGWEDD YSGOL GYFAN SY’N YSTYRLON I PDG

1.1 HYFFORDDIANT AC YMWYBYDDIAETH I’R HOLL STAFF

Wrth galon unrhyw ysgol lwyddiannus, ofalgar a chefnogol mae tîm o staff gwybodus llawn sgiliau. Ni all ysgol fod yn well na'r bobl sy'n ei rhedeg hi. Felly er mwyn i ysgol ddyfod yn ysgol effeithiol i PDG rhaid i'r holl oedolion ynddi gael lefel o hyfforddiant sy'n cydweddu â'u cyswllt ag unigolion. Y mae'n hanfodol i raddau gwahanol fod pob oedolyn yn cael gwybod am rai o'r elfennau sy'n cael eu cynnwys oddi fewn i'r adnodd hwn. Caiff y pwynt hwn ei atgyfnerthu drwy lawer o arweiniad y llywodraeth ar lefel genedlaethol sydd wedi ei gyhoeddi dros yr ychydig flynyddoedd diwethaf. Er enghraifft, Arweiniad NICE ar Ymlyniad (2015), sy'n argymell y canlynol:

“….cyrsiau hyfforddi athrawon o bob lefel ynghylch:

  • Sut mae anawsterau ymlyniad yn dechrau a sut y gallant amlygu mewn plant a phobl ifanc
  • Sut mae anawsterau ymlyniad yn effeithio ar ddysgu, addysg a datblygiad cymdeithasol a deall canlyniadau cam-drin yn cynnwys trawma
  • Sut gallant gefnogi plant a phobl ifanc sydd ag anawsterau ymlyniad.”

Mae'n bwysig nodi y gallai'r math hwn o hyfforddiant hefyd fod o werth wrth gefnogi anghenion amrywiaeth eang o ddisgyblion sy'n agored i niwed fel Plant mewn Angen, ôl-fabwysiadu, plant o gartrefi ble mae problemau iechyd meddwl neu gaethiwed i gyffuriau/alcohol yn broblem a disgyblion AAY. Yn ddelfrydol, dylai bod 3 lefel o hyfforddiant ar gael ym mhob ysgol:

Lefel un               Ymwybyddiaeth gyffredinol o anghenion holl PDG, y trawma y gallent fod wedi ei
brofi a sut y gellir rheoli plant a phobl ifanc sy'n agored i niwed yn effeithiol wrth
iddynt ddod i gysylltiad â nhw yn yr ysgol.                                                     
Lefel dau Mwy o hyfforddiant trylwyr i bob athro sydd â chyfrifoldeb uniongyrchol dros PDG.
Lefel tri Hyfforddiant trylwyr i unrhyw uwch arweinwyr â chyfrifoldebau PDG, athrawon
dynodedig PDG a staff cefnogi a fydd yn gweithio'n agos â phlant a phobl ifanc unigol.

 

1.2 ATHRO DYNODEDIG AR GYFER PDG 

Mae rôl ganolog i'w chwarae gan yr athro dynodedig ar gyfer PDG i sicrhau profiadau llesiant cadarnhaol a hapus i PDG fel disgybl yn ei ysgol. Mae ei rôl yn gymhleth gyda nifer o swyddogaethau allweddol. Maen nhw'n cynnwys:

✓ Cadw cofnod cywir a chynhwysfawr am yr holl blant a phobl ifanc yn eu hysgol sydd mewn gofal neu wedi eu mabwysiadu;
✓ Pan fydd PDG newydd yn cyrraedd yn yr ysgol, sicrhau cyfnod anwytho/cynefino llyfn a chroesawgar i'r plentyn a'r gofalwr, gan nodi unrhyw ofynion penodol, yn cynnwys statws gofal;
✓ Sicrhau fod Cynllun Addysg Personol yn cael ei gwblhau cyn gynted â phosibl ( o leiaf ymhen 10 diwrnod os yw plentyn yn dod i mewn i ofal yn sgil argyfwng neu 20 diwrnod os yw'r plentyn yn dod i mewn i ofal ar hyd y llwybr a gynlluniwyd);
✓ Cynnal Cynllun Addysg Personol, gosod allan sut y byddant yn cael eu cefnogi yn yr ysgol;
✓ Ymddwyn fel eiriolwr i PDG oddi fewn i'r ysgol;
✓ Darparu person allweddol a all eirioli i'r PDG a pherson y gall y PDG fynd ato am gymorth;
✓ Dynodi lle diogel yn yr ysgol, er enghraifft ystafell ble gall plentyn neu berson fynd iddo os yw'n teimlo'n drallodus;
✓ Bod yn bresennol mewn Adolygiadau PDG a darparu gwybodaeth ysgrifenedig;
✓ Annog PDG i gyfranogi mewn gweithgareddau all-gwricwlaidd a dysgu y tu allan i oriau, ble y bo'n ddichonadwy;
✓ Sicrhau bod gwybodaeth yn cael ei throsglwyddo'n gyflym rhwng unigolion ac asiantaethau perthnasol eraill ac i ysgol newydd, os a phan fydd PDG yn trosglwyddo;
✓ Ceisio cael cyfarfodydd brys â phartïon perthnasol pan fydd PDG yn profi anawsterau a/neu mewn perygl o gael ei wahardd.

A HEFYD:

✓ Wedi derbyn hyfforddiant arbenigol am anawsterau ymlyniad, rhoi cymorth iddo ddeall a rheoli disgyblion yn gymwys;
✓ Gwybod sut i reoli diogelwch data a chyfrinachedd;
✓ Cynnal system cyfeirio effeithiol gydag asiantaethau eraill;
✓ Sicrhau bod yr holl staff yn eu lleoliad yn derbyn gwybodaeth berthnasol a hyfforddiant;
✓ Ymddwyn fel ymgynghorydd; a
✓ Sicrhau cyfrinachedd i blant unigol a dim ond rhannu gwybodaeth bersonol ar sail 'angen gwybod'.

1.3 CEFNOGAETH Y LLYWODRAETHWYR

Ceir disgwyliad y bydd corff llywodraethu ysgolion hefyd yn cymryd rôl weithredol wrth gefnogi eu PDG. Ymhlith y ffyrdd y dylai hyn gael ei gyflawni mae'r canlynol:
✓ Enwebu llywodraethwr sy'n gysylltiedig â'r Athro Dynodedig ar gyfer PDG, i dderbyn adroddiadau cynnydd rheolaidd a darparu adborth i'r corff llywodraethu. (Ni ddylai'r adroddiadau hyn gynnwys unrhyw enwau plant unigol am resymau amddiffyn plant a chyfrinachedd). Mae'r rôl hon yn bwysig o ran gweithredu fel eiriolwr i'r PDG;
✓ Sicrhau bod yr holl lywodraethwyr yn gwbl ymwybodol o ofynion cyfreithiol a Chanllawiau ar gyfer PDG;
✓ Sicrhau fod yna Athro Dynodedig enwebedig ar gyfer PDG;
✓ Cysylltu â'r Pennaeth i sicrhau fod yr Athro Dynodedig yn cael ei alluogi i gyflawni ei gyfrifoldebau mewn perthynas â PDG;
✓ Cefnogi'r Pennaeth, Athro Dynodedig ar gyfer PDG a staff eraill i sicrhau bod anghenion PDG yn cael eu diwallu; a
✓ Adolygu gweithredu effeithiol o unrhyw bolisïau ysgol sy'n berthnasol i PDG, gorau oll yn flynyddol ac o leiaf bob tair blynedd.

1.4 LLESIANT STAFF

Mae heriau dydd i ddydd ar gyfer unrhyw athro neu gynorthwyydd cefnogi yn aruthrol, boed eu gwaith mewn ysgol llawn disgyblion perffaith, galluog ysgogol, neu mewn ysgol sy'n 'methu' gyda niferoedd uchel o ddisgyblion yn cyflwyno heriau ymddygiadol anferthol. Rydym ni'n deall bellach bod llesiant cadarnhaol staff yn gyfraniad allweddol i lwyddiant ysgol. Mewn ysgol ble mae hyn yn flaenoriaeth a ble y gellir disgrifio hinsawdd emosiynol yr ysgol fel hyfyw, yna mae'r disgyblion yn hapusach, wedi setlo fwy, yn llai
aflonyddol ac yn cyflawni gwell deilliannau. Yn glir rhaid i hyn fod yn un o'r blociau adeiladu pwysig i ysgol sy'n anelu at fod yn ystyrlon o PDG. Ymhlith y ffactorau a all helpu gyda hyrwyddo hyn mae'r canlynol:

1.5 SYSTEMAU TRACIO A MONITRO

Mae pwysigrwydd tracio perfformiad a deilliannau disgyblion yn agos wedi cael dealltwriaeth dda a dogfennaeth helaeth. Yn achos tracio a monitro cynnydd PDG ar lefel ysgol, y diben yw:

✓ Darparu trosolwg o gynnydd a chyflawniad dros amser;
✓ Llywio cynllunio fel rhan o'r broses Cynllun Addysg Personol;
✓ Dynodi ymyraeth angenrheidiol er mwyn adeiladu gwytnwch yn gywir;
✓ Dynodi cryfderau;
✓ Dynodi unrhyw feysydd ble mae cynnydd yn arafach ac felly galluogi ymyrraeth gynnar;
✓ Cefnogi deialog gyda dysgwyr i wella dysgu;
✓ Helpi staff i adolygu eu harferion er mwyn cefnogi dysgwyr; a
✓ Galluogi dadansoddiad o gynnydd PDG ar draws yr ysgol ac felly llywio gweithredu ac ymyraethau a allai fod yn angenrheidiol ar lefel strategol.

Mae angen defnyddio'r un fath o ddata ar gyfer pob disgybl PDG, ond rhaid i'r gwahaniaeth sicrhau fod y darlun cyflawn yn cael ei ganfod, ei ddiweddaru a'i adolygu yn llawer amlach fel bod gweithredu cynnar yn flaenoriaeth.

1.6 DEFNYDD EFFEITHIOL O GRANT AMDDIFADEDD DISGYBLION I BLANT SY’N DERBYN GOFAL (GAD PDG)

Mae Llywodraeth Cymru yn ymroddedig i wella deilliannau PDG. Er mwyn cefnogi ysgolion ac ALl i geisio cyflawni'r nod hwn maen nhw wedi buddsoddi arian sydd wedi ei ddyrannu'n benodol i'r diben hwn. Y GAD yw'r prif fodd o wneud hyn. Mae'r system o ddyrannu'r grant wedi amrywio o flwyddyn i flwyddyn yn yr ystyr ei fod wedi mynd yn uniongyrchol i'r ALlau neu ysgolion neu'n fwy diweddar i Gonsortia Addysg. Yn y gorffennol cafodd ei seilio ar y niferoedd o PDG 2-15 oed fel y'u dynodwyd gan ddata Gwasanaethau Cymdeithasol SSDA, o'r flwyddyn flaenorol. Fodd bynnag, mae dyraniadau cyfredol yn amrywio mewn gwahanol leoliadau ac yn ddiweddar wedi cynnwys PDG, Plant a Fabwysiadwyd, Gorchymyn Gwarchodaeth Arbennig a Gorchmynion Trefniant Plentyn a Gorchmynion Preswyl.

Mae hyn yn golygu fod gan ysgolion adnoddau y gallant eu pennu i gefnogi PDG oddi fewn i'w gofal a fydd yn helpu i ariannu llawer o'r strategaethau, ac enghreifftiau cydnabyddedig o arferion da a gynigir yn y ddogfen hon. Byddai ysgol sy'n ystyrlon i PDG yn sichrau gwariant targedig a gynlluniwyd sy'n canolbwyntio ar wella darpariaeth ar lefel strategol, yn ogystal ag ar gyfer PDG unigol sy'n gysylltiedig â thargedau cytunedig Cynllun Addysg Personol. Rhagwelir y gall cynnwys gweithredu ymyraeth ataliol fel hybu deilliannau llythrennedd a rhifedd; cefnogi datblygiad cyfeillgarwch; gwella perthnasoedd llesiant neu hyrwyddo ymgysylltu mewn gweithgareddau cadarnhaol, yn ogystal ag ar y lefel ymatebol, fynd i'r afael yn fwy effeithiol â heriau fel cyflwyno oedolyn allweddol.

Mae pecyn offer The Sutton Trust-Education Endowment Foundation Teaching and Learning Toolkit yn adnodd a ddefnyddir yn helaeth bellach gan ysgolion wrth wneud penderfyniadau ynghylch y ffordd orau i gefnogi disgyblion difreintiedig, gan ddarparu tystiolaeth ddefnyddiol iawn ynghylch beth yw'r ffordd fwyaf effeithiol a gwerth am arian (neu beidio). Mae dwy ddogfen ddefnyddiol gan Lywodraeth Cymru ar ei gwefan hefyd:

http://gov.wales/docs/dcells/publications/150323-pdg-essential-guidance-en.pdf

a

http://learning.gov.wales/docs/learningwales/publications/140512-what-really-works-en.pdf

1.7 YMAGWEDDAU YSTYRLON O PDG TUAG AT DDERBYNIADAU, PRESENOLDEB A GWAHARDDIADAU

ADylai'r holl ddisgyblion fynychu ysgol yn rheolaidd ac yn gyson. Dylai cyfnodau byr o ddiffyg presenoldeb gael eu caniatáu mewn amgylchiadau diffuant neu eithriadol yn unig. Ar gyfer PDG mae'r dystiolaeth yn dynodi nad yw hyn bob amser yn gymwys am resymau sydd y tu hwnt i'w rheolaeth. Er mwyn ymateb i hyn mae yna angen brys ar bob ysgol i fabwysiadu polisïau Ystyrlon o PDG sy'n berthnasol i dderbyniadau, presenoldeb a gwaharddiadau amserol.

Derbyniadau

Yn rhy aml, mae PDG yn treulio cyfnodau estynedig yn dilyn symud lleoliad yn aros am ysgol newydd i gytuno i'w derbyn sy'n cymhlethu'r heriau a'r anawsterau mae PDG yn eu hwynebu ar adeg a allai fod yn drawmatig iawn iddynt. Mae hyn yn groes i'r rheoliadau cyfredol, gan y dylai PDG a phlant a oedd yn derbyn gofal yn flaenorol gael eu gosod yn gyntaf yn y rheng ar gyfer meini prawf gordanysgrifio i bob ysgol ble mae ceisiadau ar gyfer derbyn yn fwy na'r nifer ar gyfer yr ysgol. Mae'r Cod Derbyn i Ysgolion a'r
Cod Apeliadau Derbyn i Ysgolion (2013) yn datgan ei fod yn hanfodol fod plant heb unrhyw le mewn ysgol yn cael un wedi ei phennu ar eu cyfer yn gyflym.

Pan fydd PDG yn cael lle, dylai'r ysgol yn enwedig yr Athro Dynodedig a'r Llywodraethwr PDG osod prosesau mewn lle sy'n sicrhau fod y PDG yn cael ei groesawu i'r ysgol mewn modd ymarferol.

Mae angen i'r ysgol gadw mewn cof y gallai'r plentyn fod yn cyrraedd ar ôl profiad sydd wedi ei ypsetio'n ddirfawr ac sydd wedi bod yn drawmatig iddo. Mae'n bosibl ei fod wedi gadael grŵp o ffrindiau hyfryd ar ei ôl ac athrawon yr oedd perthynas dda ganddo â hwy. Ar lefel uwchradd, bydd amharu ar waith cwrs yn sicr wedi digwydd ynghyd â'r opsiynau a oedd ar gael iddynt.

Paratoi ar gyfer PDG sy’n dod i mewn i ysgolion – Beth sy’n gallu gweithio mewn ysgolion?

 

✓ Ysgol ag ethos cadarnhaol a gofalgar, sy'n croesawu plant o'r dechrau;
✓ Cyfrifoldeb gan rywun yn yr ysgol dros blant unigol, i'w gwneud i deimlo'n arbennig;
✓ Tîm bugeiliol da sy'n cydweithio;
✓ Dylai ysgol wybod beth yw'r wybodaeth allweddol am blentyn cyn iddo gyrraedd yr ysgol / bod yn barod. Yn enwedig bod yn
ymwybodol o gryfderau yn ogystal ag anghenion;
✓ Cyflwyniad i'r ysgol a gynlluniwyd; a
✓ Chaniatáu gofalwr maeth i gefnogi plant ifanc wrth iddyn nhw setlo fewn - gan fod hyn yn lleihau pryder ymwahanu.

Gwaharddiadau

Mae'r canllaw cyfredol yng Nghymru yn datgan, gyhyd ag y bo'n bosibl, y dylai ysgolion osgoi gwahardd PDG ac eithrio o dan yr amgylchiadau mwyaf eithafol. Os caiff gwaharddiad ei ystyried i fod yn bosibilrwydd y mae'n hanfodol fod y Pennaeth yn cysylltu â'r Cydlynydd Addysg PDG ar gyfer eu ALl yn syth er mwyn gwneud popeth posibl i osgoi gwaharddiad. Bydd y CAPDG hefyd yn sicrhau fod y gofalwr maeth a'r gweithiwr cymdeithasol yn gwybod beth yw eu rôl a chyfrifoldebau a ble i fynd am unrhyw gyngor a
chefnogaeth. Mae'n bosibl bydd y Cydlynydd hefyd yn gallu gweithio â'r ysgol, ystyried unrhyw asesu ychwanegol a helpu i fynd i'r afael â'r problemau yn fwy cadarnhaol na thrwy waharddiad. I orffen, gallant drafod gweithredu priodol yn gyflym petai'n amhosib osgoi gwaharddiad.

Presenoldeb

Gan fod lefelau uchel o bresenoldeb yn hanfodol, bydd ysgol sy'n ystyrlon i PDG yn sicrhau, oddi fewn i unrhyw bolisïau ac arferion presenoldeb mewn lle yn yr ysgol, fod PDG yn cael eu dynodi fel grŵp sy'n agored i niwed gan ganolbwyntio ar ymateb cynnar a chyflym i fynd i'r afael ag unrhyw gwymp mewn presenoldeb.